• Follow us on Twitter
  • Follow us on Facebook

Dongéng-dongéng Pieunteungeun (1)

Kénging R.H. Muhamad Musa
Kintun kana Facebook

Panganteur:

Taun 1867, Hoofd-Panghulu Kabupaten Limbangan Garut nu jenenganana Muhammad Musa – nu harita geus dipikawanoh minangka pangarang buku-buku Sunda – nyusun buku nu judulna Dongeng-dongeng Pieunteungeun. Nu nerbitkeunana Kantor Citak Kangjeng Goopernemen (penerbitan resmi Pamaréntah Hindia Walanda). Dina panganteurna disebutkeun yén ieu buku téh keur bacaeun barudak sakola sangkan jadi misil atawa ibarat kana kalakuan hadé. Cindekna ieu buku diterbitkeun keur pendidikan karakter barudak sakola jaman harita.

Katimbang hadé lamun dongéng-dongéng dina ieu buku diwanohkeun deui ka barudak sakola ayena. Kahiji, keur ngawanohkeun deui jenengan Muhamad Musa jeung karya-karyana. Kadua, umumna eusi bukuna ogé masih kénéh réa pulunganeunana, jeung masih kontékstual keur pendidikan karakter barudak sakola jaman ayeuna. Ulah nepi ka barudak ayeuna poékeun obor, teu wawuh ka karuhunna anu kaitung rancagé waktu keur jumenengna.

Lantaran dina buku aslina mah éjahan jeung basana téh kabaheulaan kénéh, di dieu mah baris diropéa deui diluyukeun jeung éjahan katut basa Sunda jaman kiwari. Lian ti éta, aya sawatara dongéng anu moal dimuatkeun lantaran eusina geus teu luyu jeung sumanget jaman ayeuna.

Mugi-mugi aya mangpaatna!

 

1. Manuk Garuda jeung Gagak

Aya garuda tarik pisan nyamberan anak embé. Disamber, diranggeum, tuluy dibawa ngapung. Harita, aya manuk gagak nyahoeun. Manéhna kabitaeun hayang nurutan kalakuan gagak.

Ceuk manuk gagak, “Katurutan moal nya lamun aing siga kitu?”.

Kabeneran, sanggeus nyarita kitu, gagak nempo aya embé badot. Gagak tuluy hiber luhur pisan, sanggeus di luhur monteng nutug ka handap. Bari nurutan garuda, gapruk nyamber embé badot sarta diranggeum ku cakarna.

Barang rék dibawa hiber, sukuna tikait kana bulu susuri embé. Atuh teu bisa hiber deui. Nu ngangon embé nyahoeun. Gancang baé gagak téh ditéwak, diteukteukan bulu jangjangna, sarta tuluy dibikeun ka anakna, dipaké kaulinan.

Ceuk anak nu ngangon, “Bapa éta manuk naon?”

Témbal bapana, “Ieu manuk téh hayang bisa nurutan garuda, tapi tétéla ieu téh manuk gagak!”

Hartina ieu dongéng: ulah wani-wani nurutan kalakuan batur nu moal katanagaan ku awak urang. Moal aya nu bisa nulungan kana sial jeung wiwirang urang, iwal akal urang nu kudu ngira-ngira, ngukur ka kujur nimbang ka awak.

 

2. Rambetuk jeung Singa

Hiji poé aya singa nu keur kacida ambekna. Gawena ngan bulak-balik, kaluar asup ka leuweung. Kituna téh bari gegero sesegor. Puguh baé sato séjénna sarieuneun. Aya rambetuk nu ngadéngéeun, sarta gétékkeun pisan ku kalakuan singa.

Ceuk rambetuk, “Kasebelan tah Singa. Mun kapanggih di mana baé rék diajak perang tanding.”

Singa nu ngadéngé omongana pok némbalan, “Montong loba omong siah!”

Rambetuk gancang hiber, tuluy asup kana liang irung singa bari nyocoan. Puguh wé singa beuki ambek bari nyakaran huluna sorangan nepi ka rawék, raraheut, jeung baloboran getih. Sanggeus karasa nyeri, singa téh tobat ngaku éléh.

Rambetuk bungah kacida lantaran meunang perang, tuluy bijil tina irung singa sarta hiber. Niatna rék uwar-uwar, ngabéjakeun yén manéhna meunang perang ngalawan singa. Kabéh sato rék dibéjaan. Ngan lantaran hiberna rusuh teuing, gapruk téh nabrak ramat lancah. Atuh teu bisa usik, sarta teu mustahil bisa paéh di dinya. Rambetuk meunang kasusah anu pohara, sanajan tadi bisa meunang perang tanding jeung singa.

Hartina ieu dongéng: Jelema kumaki mah matak gancang meunang cilaka. Mun urang keur punjul, ulah sok susumbar teuing, bisi engké aya nu males, cara rambetuk nu tiwas dina tataheunan ramat lancah.

 

3. Manuk Titiran jeung Nyiruan

Aya nyiruan kasaatan, rék nginum ka pancuran. Teu ku hanteu éta nyiruan téh tisorodot, kecemplung titeuleum, rék paéh. Kabeneran aya titiiran rék eunteup. Nénjo nyiruan titeuleum, titiran téh karunyaeun. Geuwat metik dangdaunan, tuluy diragragkeun kana cai nepi ka nyiruan téh bisa ngarayap kana éta daun. Nyiruan teu tulus paéh.

Teu lila ti harita, aya paninggaran nu rék manah éta titiran. Tititran mah teu apaleun mun manéhna keur diincer ku panah paninggaran. Ari nyiruan, teu sing samar ka manuk titiran nu kungsi nulungan manéhna, nu ngajait manéhna basa tikunclung téa. Geuwat nyiruan hiber tarik pisan, muru bitis paninggaran nu rék manah titiran. Jeletot baé bitis paninggaran téh diseureud ku nyiruan. Atuh paninggarah téh ngagurubug, nepi ka teu tulus manah. Titiran gancang hiber, nyingkahan balai nu bakal tumiba ka manéhna.

Hartina ieu dongéng: Lamun urang daék tutulung, sanajan henteu dipénta ku nu lian, tangtu urang ogé bakal réa nu nulungan.

 

4. Ngamumulé Paré

Aya dua budak lalaki, anak patani, keur arulin di sawah bapana.

Pok nu saurang ngomong, “Ténjo geura itu paré, nu geus tungkul jeung nu tanggah kénéh. Nu tungkul semu alum, henteu hurip cara nu keur tanggah kénéh!”

Nu saurang deui ngajawab, “Bapa urang nu kitu téa mah. Mun urang mah éta paré nu tarungkul téh dirabutan, dipiceun kabéh. Sésakeun nu tanggah kénéh.”

Bapana ngadéngé obrolan éta dua budak. Ceuk bapana, “Beu, alus éta omongan manéh nu kadéngé ku Bapa téh. Ngan maranéh kudu nyaho, pamulu kitu téh goréng, teu nyaho di nu hadé. Paré nu teu dipikaresep ku manéh téh nyaéta paré nu hadé mah. Nu matak tungkul téh bawaning beurat ku béas. Ari nu taranggah, éta kabéh paré nu gabug. Mangka hidep sing waspada, yén adat jelema téh siga paré Bapa. Jelema taya kanyaho téh angkeuhanana bisa ngungkulan ka nu boga pangabisa.” (hanca)

Kirim Koméntar tina Facebook

Kirim Koméntar

Jenengan
Alamat Émail
Alamat Wéb
Koméntar
Serat Kodeu: