• Follow us on Twitter
  • Follow us on Facebook

Téddi Muhtadin;

Manglé jeung Sajak

Kintun kana Facebook

MANGLÉ

Seungit satiir

Mutiara malati

Dada jeung ati.

 

(Wahyu Wibisana)

 

Hirup huripna sajak Sunda teu bisa dipisahkeun jeung hirup huripna Manglé. Sok sanajan lain media citak anu munggaran jeung hji-hijina nu ngamuat sajak, tapi ketak Manglé dina ngahuripan sajak Sunda pohara gedéna tur natrat ti ahir taun 1950-an tug nepi ka kiwari. Ti mimiti ieu majalah medal dina bulan Nopémber 1957 sajak geus ngeusian kolom-kolomna. Aya opat sajak anu dimuat dina nomer mimiti. Déwi Sukésih nulis sajak “Sunda Jungjunan”, E. Achmadi, nulis sajak “Bulan Geulis Peuting Hinis”, Wahyu Wibisana anu jeneng rédaktur, di sagigireun nulis carpon “Dua Gagang Kembang Radiul” nulis ogé dua sajak nyaéta “Kota Paris” jeung “Manglé”

Dina taun kahiji, nomer hiji nepi ka nomer tilu waé mah ayana sajak Sunda téh kawas nu ukur ngaselan kolom-kolom anu ompong baé. Teu béda jeung sajak-sajak anu dimuat dina majalah atawa koran nu medal harita, dina majalah Warga upamana. Kakara dina nomer opat Manglé midangkeun sajak dina rubrik husus nyaéta “Sajak & Dangding”. Tapi, saterusna mah ieu rubrik ogé jiga nu teu panceg da kungsi dipisahkeun jadi rubrik “Dangding” jeung “Sajak” (Manglé 6 &7), atawa ukur “Dangding” wungkul (Manglé no. 11). Malah kungsi balik deui kawas mimiti, sajak téh kawas nu ngan ukur nutupan kolom-kolom kosong nu teu kaeusian ku tulisan séjén (Manglé no. 10 & 11).

Tapi sok anajan kitu, majalah Manglé geus jadi tempat midangna hasil kréativitas para panyajak Sunda. Ti mimiti Wahyu Wibisana, Sayudi, Ayatrohaédi, Surachman R.M., Rachmat M. Sas. Karana, Godi Suwarna, Étti R.S., Acép Zamzam Noor, Hadi AKS, Chyie Retty Isnendes, Dédén Abdul Aziz, Déni A, Fajar, Ganjar Kurnia, Dian Héndrayana, Nazarudin Azhar, Sarabunis Mubarok, Dédé Syafrudin, Éris Risnandar, Toni Lesmana, Ari Andriansyah, tepi ka Prayoga Adiwisastra kungsi midangkeun sajakna dina Manglé.

Loba sajak Sunda anu luhur ajénna lahir dina majalah Manglé. Padahal, kapan Manglé mah lain majalah sastra. Dina éditorial nomer 1 ditandeskeun yén Manglé mah  “...teu jangji sareng moal jangji badé ngahontal luhurna langit seni nu biasa diusahakeun ku barudak….” Tapi geuning kabuktian boh carpon boh sajak réa nu pinunjul. Ngan hanjakal sajak-sajak mah can dipilih tur disusun jadi antologi husus cara carita pondok anu geus dibukukeun dina Sawidak Carita Pondok katut Kanagan.

Kuring pribadi can kungsi nalungtik kalayan gemet sajak-sajak anu dimuat dina Manglé sacara gembleng. Anu rada katuturkeun téh sajak-sajak anu dimaut ti taun 1999 ka dieu. Éta gé ku lantaran sababaraha kali kapeto jadi juri ku LBSS. Nu katitén ti taun 1999 sajak-sajak anu dimuat dina majalah Manglé mindeng muncul jadi juara. Malahan dina taun 2000, 2002, jeung 2009 mah juara-juarana ogé sagemblengna sajak-sajak nu dimuat dina ieu majalah.

Geura urang tataan. Dina taun 2000 nu jadi juara kahiji sajak “Requiem Rohangan Tengah 1” karya Dian Héndrayana (Manglé,1772), juara kadua sajak  “Karangkamulyan” karya Godi Suwarna (Manglé,1777), juara katilu “Hotél Dish” karya Juniarso Ridwan (Manglé,1786). Harepan kahiji, sajak “Lalayang Bakung Bodas” karya S.T. Julaéha Sasmita (Manglé, 1753), harepan kadua sajak “Sayudi” karya Supriatna (Manglé, 1764).

Dina taun 2002 mah ku lantaran LBSS ngan nangtukeun hiji nu jadi juarana nya sajak “Langit Peuting” karya Hadi AKS nu dimuat dina Manglé nomer 1852 nu ditetepkeun jadi juara téh.

Kitu deui dina taun 2009, sajak-sajak anu jadi juara téh sagemblengna dimuat dina majalah Manglé. Juara kahiji sajak “Panaruban” karya Ari Andriansyah (Manglé, 2227), juara kadua sajak “Sajak” karya Toni Lesmana (Manglé, 2201), jeung juara katilu sajak “Cikaracak” karya Nazarudin Azhar (Manglé, 2249).

Tina data-data nu kapidangkeun aya dua hal anu perlu pikeun dicatet. Kahiji, Manglé geus nyadiakeun rohangan anu penting pikeun kamekaran salah sahiji genre sastra anu mimiti muncengis dina sastra Sunda dina awal taun 1950-an. Kadua, para payajak Sunda geus méré kapercayaan ka Manglé pikeun midangkeun karya-karyana. Buktina, ampir sakumna panyajak Sunda kungsi ngamuatkeun sajakna dina majalah Manglé

Ayeuna Manglé milangkala nu ka-57. Hiji préstasi anu luar biasa. Loba media anu kungsi hirup babarengan jeung Manglé, di antarana, Warga, Sipatahoenan, Wangsit, Kiwari, Sunda, Sari, Langensari, Kawit, Cupumanik. Hanjakal éta média-média téh geus tarilem. Nu kiwari masih kénéh mayeng terbit jigana ukur Galura. Ku lantaran kitu, peran Manglé jadi mingkin penting, boh pikeun kamekaran sajak Sunda, sastra Sunda, katut budaya Sunda umumna.

Dina catetan éditorial nomer 1 ditétélakeun yén Manglé mah gelar téh “Dina hieum-rumeukna langit lemahcai ku haseup pulitik sareng dina gor-gar pabéntarna rupi-rupi isme”. Dina kaayaan kitu Manglé nangtukeun sikep yén inyana “… medal dina wangunan sareng napas énggal, tanpa rupa sareng sora-sora nu tadi, nanging mugia sumbanganana aya mangpaatna ka bangsa sinareng lemahcai, kitu harepanana.”

Keur kuring naon anu jadi harepan Manglé téh geus tinekanan. Mugi-mugi Manglé panjang lalakonna bari terus nyambuangkeun préstasi pikeun kaunggulan budaya Sunda. Mugi-mugi Manglé, cara nu dipiharep ku Wahyu Wibisana dina sajakna, jadi satiir mutiara malati nu terus nyambuang dina dada jeung ati nu maracana. Wilujeng!

at���oXl� r bisa ngahirup-huripkeun nu ngokolakeunana.

 

Ras kana basa Sunda dina Manglé. Da puguh pajamanan geus robah, nya basa gé milu robah. Piraku rék kélu nyaruakeun basa Sunda dina Manglé taun 1960-an jeung ayeuna. Ngan bawirasa, aya kénéh nu bisa dipageuhan: rasa basana. Nya éta pisan nu nungtutan orot téh. Lain di Manglé wungkul, ieu mah pasualan umum dina basa Sunda kiwari. Aya dua rupa nu kapanggih téh, sual dérivasi jeung cara ngundeur kecap tina basa deungeun. Pangarang kiwari—meureun kaasup diri sorangan—bangun nu samemena nyusun kecap rundayan téh. Bener cék aturan tatabasa, can tangtu merenah cék rasa basa. Contona kecap “sumedih”, cék tatabasa mah piraku disebut salah, da naon bédana jeung “gumeulis”, “gumasép”, “umamis”, jsb. Papada kecap sipat nu  maké rarangkén um. Boa “sumedih” téh dianggap bener ku pangarang kiwari mah, da lebah mana atuh salahna, sasaha gé wenang ngaréka kecap mah. Nu nganggap teu ilahar gé tangtu aya, lantaran ti jaman Muhammad Musa tug nepi ka bijilna éta kecap, taya hiji gé pangarang nu maké kecap “sumedih”.

Kekecapan séjénna kawas “kabeubeuratan”, “ngagagandrung”, “paparantieun”, “ngagajlengkeun”, jrrd, remen pisan némbongan dina tulisan-tulisan béh dieu. Kaharti kénéh maksudna, tapi da asa lain kitu. Teu ngabibisani, da di urang mah ngahartikeun kecap téh bangun cukup ku méré définisi kecap dasarna wungkul. Urusan dérivasi nyanggakeun ka nu rék maké. Taya pituduh nu baku, mana waé kecap rundayan nu ilahar dina basa Sunda. Antukna aya nu nyebutkeun yén basa Sunda mah beunghar pisan, jumlah kecapna gé bisa nepi ka milyaran (malah basa di Gedung Saté mah aya nu nyebut satrilyun). Kitu pisan cék itungan matématika mah, kari maké rumus probabilitas nepi ka katéwak sabaraha jumlahna. Tapi apan basa mah lain matématika.

Aya deui pertanyaan kieu: ari kecap tina basa deungeun bisa maké rarangkén basa Sunda? Bisa, cék bukti nu kapanggih dina tulisan mah. Contona “ngavérifikasi”, “diémailkeun”, “aréror”, “ngorupsi”, “ngagulkeun” (maksudna ngasupkeun kana gul), “pésbukan”, jrrd. Éta kecap-kecap téh geus prah dipaké dina tulisan basa Sunda kiwari. Lumbrah henteuna mah nya kumaha nu maca, da arang nu ngabahas perkara éta, atawa boa-boa langka nu nuturkeun. Ongkoh apan di urang mah, tulas-tulis téh éstu maké pakakas saaya-aya. Sanajan geus usum komputer, ngarang gé maké komputer, urang mah can bisa ngamangpaatkeun pakakas paranti mariksa éjahan (spellchecker). Ari sababna mah basajan pisan, urang teu boga daftar kecap katut sakabéh dérivasi nu baku.

Ari nyaritakeun unak-anikna kekecapan basa Sunda téh, sok tuluy ras ka Kang Wahyu (Wahyu Wibisana). Rubrik “Rampadan Basa” dina Manglé, muka wawasan nu lega keur saha waé nu hayang nyaho kaayaan basa Sunda. Saenyana éta téh hanca keur para ahli basa Sunda, sangkan pedaranana diteruskeun, sakumaha amanat Kang Wahyu dina buku Ngamumulé Basa Sunda (Kiblat, 2011): “nu nulis teu boga anggapan yén éta bahasan-bahasan téh lengkep jeung tutas. Ku kituna, alus pisan upama aya anu neruskeun, babakuna ku entragan sapandeurieun nu nulis engké. Enya, boh ngalengkepan bagian-bagian anu diutarakeun ku didieu, boh anu acan kasabit-sabit.”

Ras deui kana sajak “Manglé” kénging Kang Wahyu, dimuat dina Manglé No. 1. Ari nafsirkeun sajak mah apan wenang sasaha gé, atuh urang anggap waé yén éta téh bagian tina amanat Kang Wahyu. Manglé ulah nepi ka pegat atawa ucutan, kudu angger seungit najan kari satiir.

Puguh gé réa kénéh nu matak rus-ras. Tapi mun dituturkeun kabéh mah, kalah ka tambah teu puguh ieu tulisan téh. Wilujeng milangkala ka Nyi Manglé. Cag.

 

(Dadan Sutisna, wartawan Manglé 1996-2003)

Kirim Koméntar tina Facebook

Kirim Koméntar

Jenengan
Alamat Émail
Alamat Wéb
Koméntar
Serat Kodeu: